1. Gənclərin mediasiyaya marağı varmı?
Düşünürəm ki, gənclərin mediasiyaya marağı var, sadəcə bu sahə haqqında məlumatlılıq hələ arzuolunan səviyyədə deyil. Gənclər ünsiyyətə, yeniliklərə və fərqli düşüncələrə açıqdırlar. Mediasiya isə məhz dinləmək, anlamaq və ortaq həll yolu tapmaq bacarığına əsaslanır.
Əgər mediasiyanı gənclərə düzgün tanıda bilsək, onların bu sahəyə marağının daha da artacağına inanıram. Bunun üçün məktəblərdə, universitetlərdə maarifləndirici görüşlərin, təlimlərin və praktiki məşğələlərin keçirilməsi vacibdir.
2. Gənclər üçün mediasiya niyə vacibdir?
Çünki gənclik insanın xarakterinin, dünyagörüşünün və ünsiyyət bacarıqlarının formalaşdığı mühüm dövrdür.
Gənclər ailədə, təhsil müəssisələrində, dostluq münasibətlərində və gələcək iş həyatında müxtəlif fikir ayrılıqları ilə qarşılaşırlar. Mediasiya onlara mübahisə zamanı emosiyalara qapılmadan danışmağı, qarşı tərəfi dinləməyi və problemi qarşılıqlı anlaşma yolu ilə həll etməyi öyrədir.
Ən vacibi isə budur ki, mediasiya gənclərə münaqişədən qaçmağı deyil, münaqişəni düzgün idarə etməyi öyrədir. Bu bacarıq onların həm şəxsi həyatında, həm də gələcək peşə fəaliyyətində böyük əhəmiyyət daşıyır.
3. Təhsil müəssisələrində tətbiqi mümkündürmü?
Bəli, hesab edirəm ki, mediasiyanın təhsil müəssisələrində tətbiqi üçün geniş imkanlar var.
Məktəblərdə şagirdlər, universitetlərdə isə tələbələr arasında yaranan fikir ayrılıqlarının dialoq və qarşılıqlı anlaşma əsasında həlli sağlam təhsil mühitinin formalaşmasına kömək edə bilər.
Məsələn, məktəblərdə şagirdlərə münaqişələrin dinc yolla həlli, dinləmə və ünsiyyət bacarıqları öyrədilə, universitetlərdə isə mediasiya ilə bağlı maarifləndirici proqramlar təşkil oluna bilər.
Burada bir məqamı xüsusi qeyd etmək istəyirəm: təhsil müəssisələrində belə təşəbbüslər qanunvericiliyə və uşaqların hüquqlarına uyğun təşkil edilməlidir. Zorakılıq, təzyiq və təhlükəsizliklə bağlı hallar sadəcə mediasiyaya yönəldilməməli, aidiyyəti mühafizə və müdaxilə mexanizmləri işə salınmalıdır.
«Ümumi təhsil haqqında» Qanunun 22-ci maddəsi də şagirdlərin təhlükəsiz şəraitdə və mənəvi-psixoloji cəhətdən sağlam pedaqoji mühitdə təhsil almaq hüququnu təsbit edir.
4. Gənclər mediator ola bilərmi?
Bu suala hüquqi baxımdan dəqiq cavab vermək lazımdır.
«Mediasiya haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 10.1-ci maddəsinə əsasən, mediator olmaq istəyən şəxsin ali təhsili olmalı, 25 yaşı tamam olmalı, ən azı 3 illik iş stajı olmalı və mediatorların ilkin hazırlıq təlimini başa vuraraq müvafiq sertifikat əldə etməlidir.
Deməli, qanunla müəyyən edilmiş bu tələblərə cavab verən gənclər mediator fəaliyyəti ilə məşğul ola bilərlər.
Lakin 25 yaşına çatmamış şəxslər qanuni mediator statusu əldə edə bilməzlər. Bununla belə, onlar mediasiya sahəsində könüllü, maarifləndirici və təşkilati fəaliyyətlərdə iştirak edə, xüsusi təlimlər vasitəsilə münaqişələrin həlli bacarıqlarını inkişaf etdirə bilərlər.
Mən hesab edirəm ki, gəncləri indidən bu sahəyə cəlb etmək lazımdır. Çünki gələcəyin peşəkar mediatorlarını hazırlamaq üçün onların bu gün düzgün bilik və bacarıqlara yiyələnməsi vacibdir.
5. Gələcək üçün nə vəd edir?
Mən mediasiyanın gələcəyini, xüsusilə gənclərin bu sahəyə cəlb olunması baxımından, çox perspektivli görürəm.
Bu gün gənclərə yalnız peşə öyrətmək kifayət deyil. Onlara dinləmək, anlaşmaq, əməkdaşlıq etmək və problemləri sülh yolu ilə həll etmək bacarıqları da aşılanmalıdır.
Mediasiya məhz bu dəyərləri özündə birləşdirir. Gənclər arasında mediasiya mədəniyyətinin formalaşması gələcəkdə daha sağlam ailə münasibətlərinə, daha güclü işgüzar əlaqələrə və daha anlayışlı cəmiyyətə töhfə verə bilər.
Mənim fikrimcə, mediasiyanın gələcəyi yalnız mediatorların sayının artması ilə deyil, cəmiyyətdə mübahisələrə yanaşmanın dəyişməsi ilə ölçülməlidir.
Unutmayaq ki, barışıq mədəniyyəti uşaqlıqdan və gənclikdən formalaşır. Bu gün anlaşmağı öyrənən gənclər sabah daha sağlam cəmiyyət quracaqlar.
