BAKI,TurkicWorld,Yusif Şərifzadə
ABŞ və İran arasında əldə olunan anlaşma gələn həftə başa çatır və tərəflər arasında razılaşmanın gələcəyi qeyri-müəyyən olaraq qalır.
TurkicWorld xəbər verir ki, Vaşinqton və Tehran iyunun 17-də 14 maddədən ibarət Anlaşma Memorandumu (MoU) imzalayıb. Sənəd iki ölkə arasında atəşkəsin yaradılmasını və müharibəyə birdəfəlik son qoyulması üçün 60 günlük danışıqlar müddətinin müəyyən edilməsini nəzərdə tuturdu.
Lakin razılaşmadan bir neçə həftə sonra tərəflər arasında yenidən gərginlik yaranıb və qarşılıqlı ittihamlar səslənib.
Memorandumda hərbi əməliyyatların dayandırılması və Hörmüz boğazının kommersiya gəmiləri üçün açıq elan edilməsi qeyd olunsa da, sənədin bəzi müddəalarındakı qeyri-müəyyən ifadələr ABŞ və İranın bir-birini razılaşmanı pozmaqda ittiham etməsinə səbəb olub.
Anlaşmanın mübahisəli əsas maddələri bunlardır:
5-ci maddə – Hörmüz boğazı
Bu maddə boğazdan sərbəst kommersiya keçidini nəzərdə tutur. Lakin tərəflər onun şərhi ilə bağlı fərqli mövqedədir.
İran hesab edir ki, bu müddəa ABŞ-ın Tehranın su yolunun idarə olunması ilə bağlı səlahiyyətini tanıması deməkdir və yalnız iki aylıq müddət üçün rüsum və ödənişlərdən imtina etməyə razılaşıb.
ABŞ isə bildirir ki, maddə yalnız İranın məhdudiyyət və məcburi ödənişlər tətbiq etmədən təhlükəsiz keçidi təmin etməsini nəzərdə tutur.
10-cu maddə – Neft və sanksiyaların yumşaldılması
ABŞ İranın xam neft, neft məhsulları və bununla bağlı xidmətləri ixrac edə bilməsi üçün müəyyən istisnaların tətbiqinə razılaşıb.
Buraya beynəlxalq bankçılıq, sığorta və dəniz daşımaları xidmətləri də daxildir.
11-ci maddə – Dondurulmuş maliyyə aktivləri
ABŞ İranın dondurulmuş və məhdudlaşdırılmış aktivlərinin istifadəyə açılması ilə bağlı öhdəlik götürüb.
Sənəddə bu mexanizmin danışıqlar zamanı müəyyən ediləcəyi qeyd olunub.
Hazırda tərəflər arasında birbaşa diplomatik danışıqların və yekun razılaşmaya doğru real irəliləyişin gözlənilməməsi fonunda 60 günlük müddətin başa çatmasından sonra vəziyyət qeyri-müəyyən olaraq qalır.
