BAKI, TurkicWorld Orxan Qədirzadə
TurkicWorld-un təqdim etdiyi Hüquq Bələdçisi rubrikasında Quba 1 saylı Mediasiya Təşkilatının direktoru, hüquqşünas mediator Hümmət Əliyev Mediasiya və insan hüquqları barədə mühüm məqamlara aydınlıq gətirib.
– Mediasiya insan hüquqlarının qorunmasına necə xidmət edir?
Mediasiya insan hüquqlarının qorunmasına bir neçə istiqamətdə töhfə verir. İlk növbədə, bu mexanizm tərəflərə mübahisəni zorakılıqdan və uzunmüddətli məhkəmə çəkişmələrindən kənar, dialoq yolu ilə həll etmək imkanı yaradır. Bu isə insanların hüquqlarının daha çevik və effektiv şəkildə bərpasına şərait yaradır.
Eyni zamanda mediasiya:
tərəflərin bərabər iştirakını təmin edir,
onların fikirlərini sərbəst ifadə etməsinə imkan verir,
qarşılıqlı hörmət mühitində həll yolu tapmağa kömək edir.
Bu baxımdan mediasiya insan hüquqlarının praktik müdafiə alətlərindən biri kimi çıxış edir.
– Könüllülük prinsipi insan ləyaqəti ilə necə əlaqəlidir?
Könüllülük prinsipi birbaşa insan ləyaqəti anlayışı ilə bağlıdır. İnsan hüquqlarının əsasını təşkil edən dəyərlərdən biri şəxsin öz iradəsinə hörmət edilməsidir.
Mediasiyada tərəflər:
prosesə öz istəkləri ilə qatılır,
istənilən vaxt prosesi tərk edə bilir,
qərarları sərbəst şəkildə qəbul edirlər.
Bu isə insanın seçim azadlığını və ləyaqətini qoruyur. Məcburi qərar deyil, razılaşdırılmış nəticə əldə olunur ki, bu da daha humanist yanaşmadır.
– Mediasiya ədalətli dinlənilmə hüququnu təmin edirmi?
Bəli, mediasiya bu hüququ daha çevik və qeyri-formal şəkildə təmin edir. Ədalətli dinlənilmə hüququ o deməkdir ki, hər bir tərəf öz mövqeyini sərbəst şəkildə ifadə edə bilməlidir.
Mediasiyada:
hər iki tərəfə bərabər söz verilir,
mediator prosesi balanslı şəkildə idarə edir,
tərəflərin fikirləri diqqətlə dinlənilir.
Məhkəmə prosesindən fərqli olaraq burada daha az formalizm var və bu da insanların özlərini daha rahat ifadə etməsinə şərait yaradır.
– Zəif tərəfin hüquqları necə balanslaşdırılır?
Bu, mediasiyanın ən həssas məsələlərindən biridir. Çünki tərəflər arasında iqtisadi, sosial və ya psixoloji fərqlər ola bilər.
Bu balans aşağıdakı yollarla qorunur:
mediatorun neytral və ədalətli mövqeyi,
tərəflərə bərabər imkanların yaradılması,
lazım gəldikdə fərdi görüşlərin keçirilməsi,
tərəflərin hüquqi məlumatlandırılması.
Əgər mediator görərsə ki, balans pozulur, o, prosesi dayandıra və ya müdaxilə edə bilər. Bu, zəif tərəfin hüquqlarının qorunması üçün vacibdir.
– Beynəlxalq hüquqda mediasiya hansı insan hüquqları ilə uzlaşır?
Mediasiya beynəlxalq hüquqda tanınan bir sıra fundamental insan hüquqları ilə uzlaşır. Bunlara daxildir:
ədalətli məhkəmə araşdırması hüququ,
şəxsi həyatın və məxfiliyin qorunması,
effektiv hüquqi müdafiə vasitələrinə çıxış hüququ,
bərabərlik və ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyi prinsipi.
Beynəlxalq praktikada mediasiya bu hüquqları tamamlayan alternativ mexanizm kimi qəbul edilir və bir çox ölkələrdə geniş tətbiq olunur.
Mediasiya yalnız hüquqi prosedur deyil, həm də insan hüquqlarına əsaslanan bir yanaşmadır. Bu mexanizm:
dialoqu təşviq edir,
insan ləyaqətinə hörmət edir, ədalətli və balanslı həll yolları təqdim edir.
Məhz bu xüsusiyyətlərinə görə mediasiya müasir hüquq sistemində getdikcə daha çox önəm qazanır.
Ünvan: Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospekti,
"İlqaroğlu" Business Center, II mərtəbə.
Tel.mob: (+994) 77 250.77.44, (+994) 77 450.77.44
E/ünvan: [email protected]
Şabran ofisi:
Ünvan: Şabran şəhəri, Zərifə Əliyev küç., (Şabran Məhkəməsinin qarşısı)
Tel.mob: (+994) 77 588.77.4
