BAKI,TurkicWorld Orxan Qədirzadə
Asiya, Avropa və Şimali Amerikadan olan yüksək səviyyəli diplomatlar Filippinin paytaxtı Manilada keçirilən ASEAN Regional Təhlükəsizlik Forumunda bir araya gəliblər. Görüşdə Yaxın Şərqdə artan hərbi gərginlik, enerji təhlükəsizliyi və regional sabitlik əsas müzakirə mövzuları sırasında yer alır.
Forumda ABŞ dövlət katibi Marko Rubio, Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov, Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas, həmçinin Çin, Yaponiya, Hindistan, Avstraliya, Böyük Britaniya və digər ölkələrin yüksək səviyyəli rəsmiləri iştirak edirlər.
Diplomatların Yaxın Şərqdə davam edən hərbi qarşıdurma, xüsusilə İran ətrafında yaranmış vəziyyət və Hörmüz boğazında gəmiçiliyə təsir göstərən risklər fonunda münaqişənin sülh yolu ilə həllinə çağırış edən birgə mövqe nümayiş etdirmələri gözlənilir.
Analitiklərin fikrincə, neft idxalından yüksək dərəcədə asılı olan Cənub-Şərqi Asiya ölkələri üçün Yaxın Şərqdəki gərginlik enerji təchizatı, inflyasiya və iqtisadi sabitlik baxımından ciddi risklər yaradır.
Çinin xarici işlər nazirinin müavini Hua Çunyin forum çərçivəsində keçirilən çıxışında bildirib ki, dünya yeni qeyri-sabitlik və transformasiya dövrünə daxil olub. Onun sözlərinə görə, Yaxın Şərqdəki münaqişə enerji və ərzaq tədarük zəncirlərinə mənfi təsir göstərərək qlobal təhlükəsizlik və dayanıqlılığı zəiflədib.
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio isə Vaşinqtonun İranla bağlı diplomatik həll yolunu dəstəklədiyini, lakin Tehranın danışıqlara ciddi yanaşmadığını bildirib.
Forum çərçivəsində Marko Rubio ilə Sergey Lavrov arasında ikitərəfli görüşün keçirilməsi də planlaşdırılır. Tərəflərin Ukraynadakı müharibə və münaqişənin nizamlanması perspektivlərini müzakirə edəcəkləri gözlənilir.
Maniladakı danışıqların digər mühüm mövzusu Cənubi Çin dənizində artan gərginlikdir. Son günlər Çin sahil mühafizəsi ilə Filippin hərbi dəniz qüvvələri arasında mübahisəli rif yaxınlığında baş vermiş insident iki ölkə arasında diplomatik etirazlara səbəb olub.
Çin Cənubi Çin dənizinin böyük hissəsinə suverenlik iddiasını davam etdirsə də, Bruney, İndoneziya, Malayziya, Filippin və Vyetnam bu iddialarla razılaşmır. Pekin həmçinin 2016-cı ildə Beynəlxalq Arbitraj Məhkəməsinin Çinin ərazi iddialarının beynəlxalq hüquqa əsaslanmadığı barədə qərarını tanımır.
Çinin xarici işlər naziri Vanq Yi ASEAN ölkələrinin xarici işlər nazirləri ilə görüşdə Cənubi Çin dənizini "ortaq ev" adlandıraraq, region ölkələrinin xarici müdaxilələrə qarşı birgə mövqe sərgiləməsinin və sülhün qorunması üçün əməkdaşlığı gücləndirməsinin vacibliyini vurğulayıb.
