BAKI,TurkicWorld
Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan Bakıda keçiriləcək Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) Dövlət və Hökumət Başçıları Şurasının VII Zirvə toplantısında iştirak edəcək.
Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyindəki mənbələrdən əldə edilən məlumata görə, Hakan Fidan zirvədə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanı təmsil edəcək.
AQEM-in hazırkı sədri Azərbaycanın ev sahibliyi ilə keçiriləcək zirvə üzv dövlətlərin, müşahidəçi ölkələrin, eləcə də təşkilatın tərəfdaşı və müşahidəçisi olan beynəlxalq qurumların nümayəndələrini bir araya gətirəcək.
Qlobal siyasət və iqtisadiyyatda mühüm rol oynayan Asiya ölkələrinin ortaq prioritetlərinin və əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyan toplantıda Azərbaycanın sədrliyi dövründə irəli sürdüyü “Asiyada daha güclü AQEM: əlaqəlilik, rəqəmsallaşma və davamlı inkişaf” mövzusuna xüsusi diqqət yetiriləcəyi gözlənilir.
Zirvə çərçivəsində yekun sənəd kimi “Bakı Bəyannaməsi”nin və “Əməyin mühafizəsi və sağlamlıq sahəsində əməkdaşlığa dair Bəyanat”ın qəbul edilməsi, həmçinin Laosun təşkilata yeni üzv kimi qoşulmasının elan olunması nəzərdə tutulur.
Hakan Fidan çoxsaylı ikitərəfli görüşlər keçirəcək
Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın zirvə toplantısında çıxış etməsi və bir sıra ikitərəfli görüşlər keçirməsi planlaşdırılır.
Nazirin çıxışında və görüşlərində qlobal böhranların və geosiyasi proseslərin yaratdığı çağırışlar qarşısında məsləhətləşmə, qarşılıqlı anlaşma, etimad və regional məsuliyyət prinsiplərinə əsaslanan ortaq həll yollarının hazırlanmasının vacibliyini vurğulayacağı gözlənilir.
Fidanın bu çərçivədə çoxtərəfli diplomatiyanın qorunması və gücləndirilməsinin prioritet olaraq qalmalı olduğunu diqqətə çatdıracağı bildirilir.
Qəzzadakı vəziyyətə xüsusi diqqət ayrılacaq
Hakan Fidanın çıxışında İsrailin Qəzzada soyqırımını davam etdirdiyini, işğalını genişləndirdiyini və humanitar yardımların kifayət qədər çatdırılmasına mane olaraq Fələstin xalqını ağır həyat şəraitində yaşamağa məcbur etdiyini bildirəcəyi gözlənilir.
Nazirin bu ağır vəziyyətə son qoyulmasının təxirəsalınmaz olduğunu vurğulayacağı, həmçinin Sülh Planının həyata keçirilməsinə mane olan, İordan çayının qərb sahilində qanunsuz məskunlaşanların zorakılığını təşviq edən və ilhaq siyasətini davam etdirən İsrailin regionda davamlı sülh və sabitliyin bərqərar olmasının qarşısındakı əsas maneə olduğunu qeyd edəcəyi gözlənilir.
Fidanın iki dövlətli həll prinsipi əsasında ədalətli və davamlı sülhə nail olmaq üçün beynəlxalq ictimaiyyətin İsrailə təzyiqləri artırmasının zəruriliyini bir daha diqqətə çatdıracağı bildirilir.
Regional iqtisadi əməkdaşlıq və nəqliyyat dəhlizləri müzakirə olunacaq
Türkiyənin xarici işlər nazirinin AQEM çərçivəsində iqtisadiyyat, ticarət, rəqəmsallaşma, enerji, nəqliyyat əlaqələri və texnologiya sahələrində birgə addımların atılmasının əhəmiyyətini vurğulayacağı gözlənilir.
Fidanın regional əməkdaşlıq imkanlarından qarşılıqlı fayda əsasında istifadə edilməsinin vacibliyinə diqqət çəkəcəyi bildirilir.
Nazirin xüsusilə Orta Dəhliz və İnkişaf Yolu layihələri başda olmaqla, Türkiyənin dəstəklədiyi regional nəqliyyat və bağlantı təşəbbüslərinin AQEM-ə üzv ölkələrin yerləşdiyi coğrafiyada sabitliyə və rifaha töhfə verdiyini qeyd etməsi planlaşdırılır.
Onun Orta Dəhliz təşəbbüsü ilə “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün uzlaşdırılmasının regional nəqliyyat əlaqələrini və iqtisadi əməkdaşlığı gücləndirəcəyini vurğulayacağı gözlənilir.
Rəqəmsal transformasiya və iqlim dəyişikliyi gündəmdə olacaq
Hakan Fidanın zirvədə rəqəmsal transformasiya və süni intellekt başda olmaqla, inkişaf etməkdə olan texnologiyaların insan mərkəzli, etibarlı, dövlətlərin rəqəmsal suverenliyinə hörmət edən və hər kəs üçün bərabər əlçatanlığı təmin edən prinsiplər əsasında inkişaf etdirilməsinin vacibliyinə toxunacağı bildirilir.
Nazirin davamlı inkişaf səylərinə birbaşa təsir göstərən qlobal ekoloji problemlər və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə güclü siyasi iradənin nümayiş etdirilməsinin, qətiyyətli və konkret addımların atılmasının zəruriliyini vurğulayacağı gözlənilir.
Fidanın Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 31-ci sessiyasına (COP31) ev sahibliyi və sədrlik edəcək Türkiyənin iqlim dəyişikliyinin həssas regionlara mənfi təsirlərinin aradan qaldırılmasında aparıcı rol oynamağa davam edəcəyini bildirəcəyi nəzərdə tutulur.
AQEM haqqında
Asiyada təhlükəsizlik sahəsində səmərəli çoxtərəfli təşkilatların məhdud olduğu bir şəraitdə AQEM müxtəlif prioritetlərə malik 28 ölkəni ortaq dialoq platformasında birləşdirən yeganə qurum hesab olunur.
Təşkilat ərazi baxımından Asiya qitəsinin 90 faizini, dünya əhalisinin isə yarıdan çoxunu əhatə edir.
AQEM çərçivəsində üzv dövlətlər arasında əməkdaşlıq beş əsas istiqamət üzrə həyata keçirilir: hərbi-siyasi, iqtisadi, humanitar, ekoloji, həmçinin yeni təhdid və çağırışlarla mübarizə.
Təşkilata indiyədək növbə ilə Qazaxıstan, Türkiyə, Çin, Tacikistan, yenidən Qazaxıstan və Azərbaycan sədrlik edib.
Azərbaycan sədrliyi dövründə iqtisadi inkişafa töhfə verəcək nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi, rəqəmsallaşma və davamlı inkişaf məqsədlərinin sahəvi əməkdaşlıq və etimad quruculuğu tədbirləri vasitəsilə irəlilədilməsini əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirib.
Bununla yanaşı, Azərbaycan AQEM-in tamhüquqlu beynəlxalq təşkilata çevrilməsi prosesinin sürətləndirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərib.
Bakı Bəyannaməsində hansı məsələlər əks olunacaq?
Sabah Bakıda keçiriləcək VII Zirvə toplantısının yekun sənədi olan “Bakı Bəyannaməsi”ndə üzv ölkələrin Azərbaycanın 2024–2026-cı illəri əhatə edən sədrliyi dövründə ekologiya, süni intellekt, nəqliyyat əlaqələri, davamlı inkişaf və kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı sahələrində həyata keçirdikləri fəaliyyətlərin əks olunacağı gözlənilir.
Sənəddə həmçinin AQEM-in institusional transformasiyasına, BMT-nin mərkəzi rol oynadığı çoxtərəfli əməkdaşlıq sisteminə və təşkilatın Asiyada əməkdaşlığın gücləndirilməsindəki əhəmiyyətinə diqqət çəkilməsi nəzərdə tutulur.
“Əməyin mühafizəsi və sağlamlıq sahəsində əməkdaşlığa dair Bəyanat”da isə üzv dövlətlərin insan həyatının qorunmasına verdikləri önəm, bu sahədə idarəetmə imkanlarını inkişaf etdirmək iradəsi, həmçinin bilik və təcrübə mübadiləsinin əhəmiyyəti öz əksini tapacaq.
Türkiyə və AQEM arasında əməkdaşlıq
Türkiyə AQEM-in təsisçi üzvlərindən biri olaraq təşkilatın fəaliyyətinə ilk gündən güclü dəstək verir.
Türkiyə Etimad Tədbirləri Kataloqunun “Yeni çağırışlar və təhdidlər (ümumi)” prioritet istiqamətinin əlaqələndiricisi funksiyasını yerinə yetirir.
Bundan əlavə, ölkə “Hərbi-siyasi” istiqamət, “İqtisadi” istiqamət çərçivəsində “Kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı” və “Ticarət və investisiyalar”, eləcə də “Yeni çağırışlar və təhdidlər” istiqaməti çərçivəsində “Terrorizmlə mübarizə” sahələrinin birgə əlaqələndiricisi kimi fəaliyyət göstərir.
Türkiyə 2010-cu il iyunun 8-də İstanbulda keçirilmiş AQEM-in III Zirvə toplantısına ev sahibliyi edib və 2010–2014-cü illərdə təşkilata sədrlik edib.
Həmin dövrdə təşkilatın institusionallaşması istiqamətində fəal rol oynayan Türkiyə AQEM-in hərbi-siyasi baxışının formalaşdırılması və beynəlxalq səviyyədə tanınmasının artırılması səylərinə öncüllük edib.
