BAKI,TurkicWorld Orxan Qədirzadə
Türkiyədə aparılan yeni araşdırma ölkənin demoqrafik mənzərəsinə fərqli prizmadan baxmağa imkan verib. Tədqiqat zamanı insanların hazırda yaşadıqları şəhərlər deyil, rəsmi qeydiyyatda olduqları doğma şəhərlər əsas götürülərək 81 vilayətin “real əhali potensialı” hesablanıb.
Araşdırmanın nəticələri göstərib ki, əhalinin böyük hissəsinin iqtisadi səbəblərdən ölkənin iri şəhərlərinə köçməsi bəzi bölgələrin əhali sayını süni şəkildə artırıb. Əgər bütün vətəndaşlar doğulduqları və qeydiyyatda olduqları şəhərlərdə yaşasaydılar, Türkiyənin əhali xəritəsi tamamilə fərqli görünərdi.
Mövcud vəziyyətdə ölkənin ən böyük şəhəri olan İstanbul bu ssenaridə liderliyini itirərək üçüncü pilləyə geriləyir. Araşdırmaya əsasən, bütün sakinlər öz doğma bölgələrinə qayıtsaydılar, İstanbulun əhalisi 2 milyon 603 min 870 nəfər təşkil edərdi.
Bu halda ikinci sıraya 2 milyon 702 min 482 nəfərlə Konya yüksələrdi. Ən böyük sürpriz isə birinci yerdə müşahidə olunur. Araşdırmaya görə, Türkiyədə ən çox əhalisi olan şəhər Şanlıurfa olardı. Şəhərin potensial əhalisi 3 milyon 205 min 103 nəfərə çatardı.
Siyahıda ilk onluqda Diyarbəkir, Ankara, Samsun, Sivas, Ərzurum, İzmir və Hatay da yer alır. Bu nəticələr Türkiyənin daxili miqrasiya proseslərinin miqyasını və bölgələr arasında əhali axınının nə qədər güclü olduğunu ortaya qoyur.
Araşdırmaya əsasən, ən böyük şəhərlərdən biri hesab olunan Ankara da əhəmiyyətli dəyişikliklə üzləşir. Paytaxtın potensial əhalisi 2 milyon 75 min 894 nəfər olaraq hesablanıb. Samsun 2 milyon 32 min 154 nəfərlə altıncı, Sivas isə 1 milyon 988 min 289 nəfərlə yeddinci sırada qərarlaşıb.
Ərzurumun əhalisi 1 milyon 987 min 876 nəfərə, İzmirin əhalisi isə 1 milyon 943 min 223 nəfərə düşür. Hatay, Bursa, Adana və Qaziantep də siyahının yuxarı pillələrində yer alan şəhərlər sırasındadır.
Araşdırma Türkiyənin cənub-şərq və şərq bölgələrindən böyük şəhərlərə uzun illərdir davam edən köç prosesinin miqyasını da əks etdirir. Məhz bu səbəbdən Şanlıurfa, Diyarbəkir, Mardin, Van və Ağrı kimi şəhərlərin əhali potensialı mövcud statistik göstəricilərdən xeyli yüksək görünür.
Digər tərəfdən, hazırda milyonlarla insanın yaşadığı İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli, Tekirdağ və Antalya kimi şəhərlərin əhalisi ciddi şəkildə azalır. Bu da həmin bölgələrin ölkədaxili miqrasiyanın əsas mərkəzləri olduğunu göstərir.
Siyahının son sıralarında isə Yalova, Tunceli, Biləcik, Bayburt və Bartın yer alıb. Araşdırmaya görə, bütün sakinlər qeydiyyatda olduqları şəhərlərə qayıtsaydılar, Yalova 131 min 80 nəfərlə Türkiyənin ən az əhalisi olan vilayətinə çevrilərdi.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, belə araşdırmalar yalnız statistik maraq daşımır. Nəticələr daxili miqrasiya, regional inkişaf, məşğulluq imkanları və şəhərsalma siyasətinin gələcək planlaşdırılması baxımından da mühüm göstəricilər təqdim edir.
Araşdırma bir daha göstərir ki, Türkiyənin iqtisadi və sosial həyatında böyük şəhərlərə yönəlmiş köç prosesi ölkənin demoqrafik strukturunu əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirib. Əgər hər kəs doğulduğu torpaqlarda yaşamağa davam etsəydi, bu gün ölkənin ən böyük şəhəri İstanbul deyil, Şanlıurfa olardı.
