TurkicWorld -un təqdim etdiyi Hüquq Bələdçisi rubrikasında Quba 1 saylı Mediasiya Təşkilatının direktoru, hüquqşünas mediator Hümmət Əliyev dövlətin media sistemində roluna dair mühüm məqamlara aydınlıq gətirib.
Dövlət mediasiya sistemində hansı rola malikdir?
Dövlət mediasiya institutunun formalaşdırılması, inkişaf etdirilməsi və hüquqi əsaslarının müəyyən edilməsi baxımından mühüm rol oynayır. Azərbaycan Respublikasında mediasiya institutunun hüquqi bazası "Mediasiya haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyən edilmişdir. Bu qanun mediasiyanın tətbiq sahələrini, mediatorların hüquq və vəzifələrini, mediasiya təşkilatlarının fəaliyyət prinsiplərini və mediasiya prosesinin əsas qaydalarını tənzimləyir.
Dövlətin əsas funksiyası mediasiya prosesində tərəf kimi iştirak etmək deyil, bu institutun müstəqil, şəffaf və səmərəli fəaliyyət göstərməsi üçün hüquqi və institusional mühit yaratmaqdır. Eyni zamanda, mediatorların hazırlanması, peşə standartlarının müəyyən edilməsi və mediasiya fəaliyyətinin təşkilati əsaslarının formalaşdırılması da dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.
Nəzarət və müstəqillik necə balanslaşdırılır?
Mediasiyanın əsas prinsiplərindən biri mediatorun müstəqilliyi və qərəzsizliyidir. "Mediasiya haqqında" Qanuna əsasən mediator mediasiya prosesini tərəflərin maraqlarını bərabər nəzərə almaqla, heç bir təzyiq və müdaxilə olmadan həyata keçirməlidir.
Digər tərəfdən, dövlət mediasiya institutunun qanunvericiliyə uyğun fəaliyyət göstərməsinə nəzarət mexanizmləri formalaşdırır. Bu nəzarət mediasiya prosesinin mahiyyətinə və ya mediatorun qəbul etdiyi qərarlara müdaxilə deyil, peşə etikası, qanunvericiliyin tələbləri və təşkilati fəaliyyət çərçivəsində həyata keçirilir.
Beləliklə, balans ondan ibarətdir ki, dövlət hüquqi çərçivəni və nəzarət mexanizmini təmin edir, mediator isə konkret mübahisənin həllində tam müstəqil fəaliyyət göstərir.
Dövlət mediasiyanı təşviq etməlidirmi?
Bəli. Müasir hüquq sistemlərində mediasiyanın inkişafı dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri hesab olunur. Çünki mediasiya məhkəmələrin iş yükünün azaldılmasına, hüquqi mübahisələrin daha qısa müddətdə və daha az xərclə həll edilməsinə, eyni zamanda cəmiyyətdə barışıq və dialoq mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət edir.
Azərbaycan Respublikasında da mediasiyanın təşviqi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. Maarifləndirmə layihələri, mediatorların hazırlanması, mediasiya təşkilatlarının fəaliyyətinin genişləndirilməsi və qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi bu siyasətin əsas elementləridir.
Dövlətin təşviqi mediasiyanın müstəqilliyinə xələl gətirmədən həyata keçirilməli və vətəndaşların bu alternativ mübahisə həlli mexanizminə etimadını artırmalıdır.
İnstitusional dəstək nə verir?
İnstitusional dəstək mediasiya sisteminin dayanıqlı inkişafını təmin edən əsas amillərdən biridir. Bu dəstək hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi, mediatorların peşə hazırlığının artırılması, etik davranış qaydalarının tətbiqi, mediasiya təşkilatlarının fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi və ictimai maarifləndirmə tədbirlərinin həyata keçirilməsini əhatə edir.
Güclü institusional dəstək nəticəsində:
mediatorların peşəkarlıq səviyyəsi yüksəlir;
mediasiya xidmətlərinin keyfiyyəti artır;
vətəndaşların mediasiyaya olan etimadı möhkəmlənir;
mübahisələrin daha operativ və səmərəli həlli təmin olunur.
Nəticə etibarilə, institusional dəstək yalnız mediasiya institutunun deyil, bütövlükdə hüquq sisteminin effektivliyinin artırılmasına xidmət edir.
Beynəlxalq təcrübədə dövlət modeli necədir?
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, inkişaf etmiş hüquq sistemlərində dövlət mediasiya institutunun hüquqi əsaslarını yaradır, lakin mediasiya prosesinin özünə müdaxilə etmir.
Məsələn, Avropa İttifaqında mediasiyanın inkişafı Avropa İttifaqı tərəfindən qəbul edilmiş 2008/52/EC saylı Mediasiya Direktivi ilə dəstəklənir. Bu sənəd üzv dövlətlərə mediasiyanın təşviqi, mediatorların keyfiyyət standartlarının müəyyən edilməsi və mediasiya nəticəsində əldə edilmiş barışıq sazişlərinin icra imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində tövsiyələr verir.
Eyni zamanda, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı çərçivəsində qəbul edilmiş Beynəlxalq Barışıq Sazişləri haqqında Sinqapur Konvensiyası mediasiyanın beynəlxalq kommersiya münasibətlərində tətbiqini daha da gücləndirmişdir. Konvensiyanın əsas məqsədi mediasiya nəticəsində əldə olunmuş beynəlxalq barışıq sazişlərinin tanınması və icrasını asanlaşdırmaqdır.
Bu təcrübə göstərir ki, dövlət mediasiya institutunu hüquqi, təşkilati və maarifləndirici tədbirlərlə dəstəkləməli, lakin mediatorun müstəqilliyini və tərəflərin könüllü iştirak prinsipini tam şəkildə qorumalıdır. Məhz bu yanaşma mediasiyanın cəmiyyət tərəfindən etibarlı və səmərəli alternativ mübahisə həlli mexanizmi kimi qəbul edilməsini təmin edir.
Ünvan: Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospekti,
"İlqaroğlu" Business Center, II mərtəbə.
Tel.mob: (+994) 77 250.77.44, (+994) 77 450.77.44
E/ünvan:[email protected]
Şabran ofisi:
Ünvan: Şabran şəhəri, Zərifə Əliyev küç., (Şabran Məhkəməsinin qarşısı)
Tel.mob: (+994) 77 588.77.4
