BAKI,AzerVoice
Rabia Kadir müasir dövrün ən tanınmış insan hüquqları müdafiəçilərindən biri, Şərqi Türküstan azadlıq hərəkatının simvoludur. Onun həyatı uğurlu bir iş xanımından dünya miqyaslı siyasi fəala qədər uzanan mürəkkəb bir yoldur.
Uğurlu iş xanımından siyasi arenaya 1948-ci ildə Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsində (Şərqi Türküstan) anadan olan Rabia Kadir 27 yaşında tekstil sənayesinə daxil olaraq öz şirkətini qurmuşdur. Qısa müddətdə böyük uğurlar qazanan Kadir, Sincan Ticarət Palatasının sədri seçilmişdir. 1992-ci ildə Ümumçin Xalq Nümayəndələri Konqresinin üzvü olan o, qadın hüquqlarının müdafiəçisi kimi Çin hökumətinin rəsmi nümayəndə heyətinə daxil edilmişdi.
Tənqid, həbs və sürgün illəri Kadirin həyatında dönüş nöqtəsi 1997-ci il oldu. O, Çin Xalq Konqresində hökumətin Sincan siyasətini kəskin tənqid etdiyi üçün Konqresdən xaric edildi. 1999-cu ildə "dövlət sirlərini ictimaiyyətə yaymaq" ittihamı ilə 8 il həbs cəzasına məhkum olunan fəal, beynəlxalq birliyin və insan haqları təşkilatlarının güclü təzyiqi nəticəsində 2005-ci ildə — vaxtından əvvəl azadlığa buraxıldı.
Dünya Uyğur Konqresi və beynəlxalq nüfuz Azadlığa çıxdıqdan sonra ABŞ-a sığınan Rabia Kadir mübarizəsini qlobal müstəvidə davam etdirib:
2004: Norveçin nüfuzlu "Thorolf-Rafto" mükafatına layiq görülüb.
2006: Münhendə qurulan Dünya Uyğur Konqresinin prezidenti seçilib.
G20 çağırışı və Yaponiya missiyası Rabia Kadir dünya liderlərinin diqqətini Şərqi Türküstan məsələsinə cəlb etmək üçün Yaponiya hökumətinin icazəsi ilə Osakada keçirilən G20 sammitinə gəlib. O, sammitdə dünya liderlərinə səslənərək bölgədəki insan haqları pozuntularını gündəmə gətirməyə çağırıb:
"Yaponiya baş nazirinin G20 sammitində bu məsələni qaldırmasını gözləyirəm. 2018-ci ilin sentyabrında ona açıq məktub yazaraq, həbs düşərgələrinin bağlanması üçün Çinə təzyiq göstərməsini istəmişdim".
