BAKI, TurkicWorld
Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi (TCTC) Mərkəzi Asiya layihələri çərçivəsində “yaşıl ammonyak"ın Xəzər dənizi vasitəsilə idxalı üçün imkan yarada bilər.
TurkicWorld xəbər verir ki, bu barədə Avropa İttifaqı (Aİ) tərəfindən maliyyələşdirilən meta-tədqiqatda (EU-funded meta-study) qeyd olunur.
Hesabatda qeyd olunur ki, etibarlı enerji təchizatının təmin edilməsi əsas vəzifələrdən biridir və bu, həm ənənəvi fosil yanacaq tədarükünün şaxələndirilməsini, həm də bərpa olunan enerji mənbələrinə (BEM) keçidi əhatə edir.
“Aİ-nin uzunmüddətli planı BEM-in inkişafına və enerji səmərəliliyinin artırılmasına yönəlib ki, bu da fosil yanacaqlardan asılılığın azaldılmasının ən effektiv yoludur. Dayanıqlı enerji balansına uğurlu keçid üçün bütün sektorların, o cümlədən əksər regionlar üçün xüsusilə mühüm olan isitmə sahəsinin elektrikləşdirilməsinin artımına üstünlük verilməsi də son dərəcə vacibdir. Artıq regionda enerji balansına getdikcə daha çox təsir göstərən iri miqyaslı BEM layihələri həyata keçirilir. Bunlara Cənubi Qafqazda yeni külək və günəş elektrik stansiyaları – Azərbaycanda gücü 240 MVt olan Xızı–Abşeron külək elektrik stansiyası və Ermənistanda gücü 200 MVt olan Ayg-1 günəş elektrik stansiyası daxildir. Qara dəniz də əsas zonalardan biridir: Rumıniya dənizdə külək parklarının tikintisi planlarını irəli aparır. Qazaxıstanda ambisiyalı “Hyrasia One” layihəsi külək və günəş generasiyasından istifadə etməklə ildə 2 milyon tona qədər “yaşıl hidrogen" istehsalını hədəfləyir. Bununla yanaşı, “TotalEnergies” şirkətinin gücü 1 QVt olan “Mirnıy” külək stansiyası və “ACWA Power” şirkətinin gücü 1 QVt olan “Zhetysu” layihəsi kimi iri bərpa olunan enerji layihələri də mövcuddur”, – deyə hesabatda bildirilir.
Bununla belə, analitiklər vurğulayırlar ki, bu güclərin inşası, BEM üçün zəruri şəbəkə və bazar əlaqələrinin yaradılması, eləcə də məişət və sənaye isitmə sistemlərinin elektrikləşdirilməsi zaman tələb edir.
“Bu müddətdə diqqət keçid dövründə sabitliyi təmin etmək məqsədilə mövcud qaz tədarükünün şaxələndirilməsinə yönəldilir. Bu, Yunanıstan–Bolqarıstan interkonnektoru (IGB) kimi mövcud infrastruktur vasitəsilə həyata keçirilir; həmin xətt Cənub Qaz Dəhlizi (CQD) üzrə Xəzər qazını şimala nəql edir.
Təhlükəsizliyə əlavə zəmanəti Aleksandrupolis kimi yeni terminallardan mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) ikitərəfli axınını mümkün edən BRUA dəhlizi (Bolqarıstan-Rumıniya-Macarıstan-Avstriya) verir. Rumıniyada yaxın zamanda istismara veriləcək "Neptun Deep" dəniz yatağı iri daxili mənbə təmin edəcək, Ukraynanın yeraltı qaz anbarları isə qonşular üçün mühüm mövsümi enerji ehtiyatı rolunu oynayır”, – hesabatda qeyd olunur.
Tədqiqatda vurğulanır ki, aşağı karbonlu enerji balansına keçid üçün bəzi qaz marşrutlarının modernləşdirilməsi tələb oluna bilər.
“Bəzi hallarda bu, hidrogen və "yaşıl yanacaq" üçün yenidən təchizatlandırmanı da əhatə edə bilər. Enerji keçidinin əsas elementlərindən biri Ukraynanın qaz şəbəkəsinin Mərkəzi Avropa Hidrogen Dəhlizi çərçivəsində hidrogenin nəqlinə hazırlanması planıdır. Bu isə uyğunluğun təmin edilməsi üçün Ukrayna, Slovakiya və Almaniyanın ötürücü sistem operatorları (TSO) tərəfindən texniki yoxlamalar tələb edir. Sözügedən dəhliz mövcud boru kəmərlərindən istifadə etməklə təxminən 2030-cu ilədək Ukraynanın "yaşıl hidrogen"inin Mərkəzi Avropaya tədarükünü nəzərdə tutur. Bundan əlavə, Xəzər dənizi üzərindən TCTC kimi yeni logistika marşrutları Mərkəzi Asiya layihələri çərçivəsində "yaşıl ammonyak"ın idxalı üçün yol aça, ticarəti ənənəvi enerji axınlarından kənarda şaxələndirə bilər”, – tədqiqatda qeyd edilib.
