BAKI,TurkicWorld
Dindar yəhudi ailəsində böyüyən və İslamı qəbul etməzdən əvvəl adı Leopold Vays olan Məhəmməd Əsəd, 2 iyul 1900-cü ildə o dövrün Avstriya-Macarıstan imperiyasının bir əyaləti olan Qalisiyada anadan olub. O, ailənin üç övladından biri idi.
Vaysın dil öyrənmə qabiliyyəti erkən yaşlarından özünü büruzə verirdi. Hələ 13 yaşında olarkən o, doğma alman və polyak dilləri ilə yanaşı, ivrit və arami dillərində də səlis danışırdı. İyirmi yaşının ortalarında isə artıq ingilis, fransız, fars və ərəb dillərində oxuyub-yaza bilirdi. Jurnalist kimi ərəb dünyasını gəzdikdən sonra, 1926-cı ildə sünni İslamı qəbul etdi. "Məhəmməd Əsəd" adını seçməsi təsadüfi deyildi; "Əsəd" onun əsl adının — Leo (Aslan) sözünün ərəbcə tərcüməsidir.
Ərəbistan illəri və İbn Səudla dostluq
Səudiyyə Ərəbistanında yaşadığı müddətdə Əsəd bədəvilərlə vaxt keçirmiş və dövlətin qurucusu İbn Səud ilə yaxın dostluq etmişdir. O, bu dostluğu ilə hər zaman fəxr edirdi. Həyat yoldaşı Elzanın qəfil ölümündən sonra Məkkədə qalan Əsəd, Məscidül-Haramın kitabxanasında təsadüfən şahzadə Faysalla tanış olur. Faysalın dəvəti ilə kral Əbdüləzizlə görüşən Əsədin biliyi, iti zehnli və mənəvi dərinliyi kral tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Bu, onların demək olar ki, hər gün görüşməsinə şərait yaradır. Hətta kral o vaxtlar əcnəbilərə qadağan olunan Nəcd bölgəsinə Əsədin getməsinə şəxsən icazə verir.
Lakin 1928-ci ildə İbn Səudun müşaviri Abdallah Damluci ingilislərə təqdim etdiyi hesabatda Əsədin bolşeviklərlə əlaqəsi olduğunu iddia edərək, onu regionda sovet nüfuzunu yaymaqda ittiham edir.
Pakistanın qurulmasında rolu
1932-ci ildə Ərəbistanı tərk edərək Britaniya Hindistanına gələn Əsəd burada məşhur şair və filosof Məhəmməd İqbal ilə tanış olur. İqbal onu şərqə səyahətlərindən daşındıraraq, "gələcək İslam dövlətinin intellektual əsaslarını aydınlaşdırmağa kömək etməyə" inandırır. Məhz İqbalın məsləhəti ilə Əsəd Cənubi Asiya müsəlmanları üçün müstəqil dövlət qurulması ideyasını dəstəkləməyə başlayır.
O, həmçinin xeyriyyəçi Çaudri Niaz Əli Xan ilə tanış olur və birlikdə İslami tədqiqat institutlarının əsasını qoyurlar. Məhəmməd İqbalın təşviqi ilə Əsəd tarixdə ilk dəfə "Səhih əl-Buxari" - ni ingilis dilinə tərcümə etməyə başlayır və bu iş üçün Şrinaqarda öz mətbəəsini qurur.
Müharibə illəri və diplomatik fəaliyyət
İkinci Dünya Müharibəsinin başlaması Əsəd üçün faciəvi olur. Valideynləri nasistlər tərəfindən öldürülür, özü isə alman vətəndaşlığından imtina etməsinə baxmayaraq, ingilislər tərəfindən "düşmən" statusu ilə 5 il müddətinə həbs edilir. 1945-ci ildə azadlığa çıxan Əsəd, 1947-ci ildə Pakistan müstəqillik qazandıqdan sonra bu ölkənin ilk rəsmi vətəndaşlığını alır.
O, Pakistanın erkən siyasi həyatında mühüm rol oynayır. Əsəd İslami Yenidənqurma Departamentinin direktoru, Xarici İşlər Nazirliyində Yaxın Şərq şöbəsinin birgə katibi və Pakistanın BMT-dəki səlahiyyətli nümayəndəsi və naziri vəzifəsində çalışır.
Elmi irsi və "Məkkəyə gedən yol"
Qərb dünyasında Əsəd daha çox öz bioqrafik əsəri olan "Məkkəyə gedən yol" kitabı ilə tanınır. On yeddi illik elmi araşdırmadan sonra o, özünün şah əsəri olan "Quranın mesajı" (The Message of the Qur'an) — Quranın ingiliscə tərcüməsi və şərhini nəşr etdirir. Bu kitab müasir dövrün ən təsirli və dərin tərcümələrindən biri sayılır.
2008-ci ildə BMT-nin Vyana ofisinin giriş meydanı onun "dini körpü qurucusu" fəaliyyətinin xatirəsinə "Məhəmməd Əsəd Platz" adlandırılıb. O, bioqrafları tərəfindən "İslam və Qərb arasında vasitəçi" kimi təsvir olunur.
Ömrünün son illərini İspaniyada keçirən Əsəd, 20 fevral 1992-ci ildə 91 yaşında vəfat edib. O, üçüncü həyat yoldaşı Pola Həmidə Əsəd ilə birlikdə yaşamış və Qranada müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
