BAKI,TurkicWorld Orxan Qədirzadə
İsrail hökuməti bazar günü Birinci Dünya müharibəsi illərində Osmanlı imperiyasında ermənilərlə bağlı baş vermiş 1915–1917-ci illər hadisələrini "soyqırımı" kimi tanımaq barədə qərarı yekdilliklə qəbul edib. Qərar İsrail ilə Türkiyə arasında son illərdə artan siyasi gərginliyin fonunda qəbul olunub və iki ölkə arasındakı münasibətlərdə yeni mərhələ kimi qiymətləndirilir.
İsrail Xarici İşlər Nazirliyinin yaydığı məlumata görə, hökumət xarici işlər naziri Gideon Saarın təklifini yekdilliklə dəstəkləyib.
Bununla yanaşı, qərarın qüvvəyə minməsi üçün onun İsrail parlamenti tərəfindən də təsdiqlənməsi tələb olunur.
İsrailin xarici işlər naziri Gideon Saar Nazirlər Kabinetinin iclasında çıxışı zamanı bildirib ki, ermənilərlə bağlı hadisələr bu günə qədər sistemli şəkildə inkar və kiçildilmə kampaniyasının mövzusu olaraq qalır. Onun sözlərinə görə, xüsusilə Türkiyə hökuməti tarixin manipulyasiya edilməsinə və yenidən yazılmasına yönəlmiş siyasət həyata keçirir.
Nazir qeyd edib ki, yəhudi dövləti kimi İsrailin bu mövqeyi rəsmi şəkildə qəbul etməsinin vaxtı çatıb.
"Doğru addımı atmaq üçün heç vaxt gec deyil. Bu, həm mənəvi, həm də tarixi borcumuzdur", – deyə Saar bildirib.
İsraildə əvvəlki hökumətlər uzun illər ərzində 1915-ci il hadisələrini rəsmi şəkildə "soyqırımı" kimi tanımaqdan çəkiniblər. Bu mövqenin əsas səbəblərindən biri vaxtilə regionda İsrailin ən yaxın strateji tərəfdaşlarından biri hesab olunan Türkiyə ilə münasibətlərin qorunması olub.
Lakin 2023-cü ilin oktyabrında HƏMAS hərəkatının İsrailə hücumlarından sonra Qəzza zolağında başlayan müharibə İsrail–Türkiyə münasibətlərinin kəskin şəkildə pisləşməsinə səbəb olub.
Türkiyə Qəzza zolağında İsrailin hərbi əməliyyatlarını mütəmadi olaraq "soyqırımı" kimi qiymətləndirib. İsrail isə bu ittihamları qəbul etməyib.
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan müharibə ilə bağlı İsraili ən sərt tənqid edən dünya liderlərindən biri olub və dəfələrlə İsrail rəhbərlərini nasist Almaniyasının rəhbərləri ilə müqayisə edib.
Buna cavab olaraq İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu Ərdoğanı "kürdlərə qarşı soyqırımı törədən antisemit diktator" adlandırıb.
Türkiyə İsraillə ticarət əlaqələrini dayandırıb və HƏMAS-a beynəlxalq müstəvidə ən güclü siyasi dəstək verən ölkələrdən birinə çevrilib.
Xarici işlər naziri Gideon Saar bildirib ki, qəbul edilən qərar Türkiyənin İsrailə qarşı sərgilədiyi açıq düşmənçilik, sərt ritorika və siyasətə cavab məqsədi daşımır.
Ermənistan uzun illərdir beynəlxalq ictimaiyyətdən Osmanlı imperiyasında 1915–1917-ci illərdə baş vermiş kütləvi qırğınların "soyqırımı" kimi tanınmasını tələb edir.
Erməni tərəfi həmin hadisələr zamanı təxminən 1,5 milyon erməninin həyatını itirdiyini iddia edir.
Türkiyə isə "soyqırımı" iddiasını qəti şəkildə rədd edir və Birinci Dünya müharibəsi dövründə həm ermənilərin, həm də türklərin həlak olduğunu vurğulayır.
1915-ci il hadisələri indiyədək ABŞ, Fransa və Almaniya da daxil olmaqla iyirmidən çox ölkə tərəfindən "soyqırımı" kimi tanınıb.
ABŞ-nin sabiq Prezidenti Co Bayden də prezidentliyi dövründə həmin hadisələri "soyqırımı" kimi tanımışdı. Bu qərar Ermənistanın uzun illər irəli sürdüyü əsas tələblərdən biri idi.
Lakin hazırkı ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu məsələyə münasibətdə eyni terminologiyadan istifadə etməyib.
Hazırda Ermənistan ilə Türkiyə arasında diplomatik münasibətlər mövcud olmasa da, son illərdə tərəflər əlaqələrin normallaşdırılması və münasibətlərin istiləşdirilməsi istiqamətində maraq nümayiş etdiriblər.
