2026-жылдын 31-августунан 6-сентябрына чейин Кыргыз Республикасында VI Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын алкагында «Көчмөн цивилизациялары: мурас, парадигмалар жана келечек» аттуу эл аралык илимий конференция болуп өттү.
Конференциянын алкагында Түрк маданияты жана мурасы фондунун демилгеси менен «Түрк дүйнөсүнүн маданий мурасы – биримдиктин жана туруктуу өнүгүүнүн фактору» деген темада эл аралык панелдик сессия уюштурулду.
Панелдик сессияга ар кайсы өлкөлөрдөн келген маданий мурас жаатындагы окумуштуулар, изилдөөчүлөр жана адистер катышты. Анда түрк элдеринин жалпы маданий мурасын сактоо, изилдөө жана келечек муундарга өткөрүп берүү, ошондой эле маданий мурастын түрк дүйнөсүнүн биримдигин бекемдөөдөгү жана туруктуу өнүгүүгө өбөлгө түзүүдөгү ролу боюнча кеңири талкуулар өткөрүлдү.
Панелдик сессиянын ачылышында Түрк маданияты жана мурасы фондунун өкүлү Лейла Гасанова Фонддун президенти, профессор Актоты Раимкулованын куттуктоо сөзүн окуп берди. Өз кайрылуусунда Фонддун президенти Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары спорттук мелдеш гана болбостон, түрк элдеринин жалпы тарыхын, иденттүүлүгүн жана баалуулуктарын сактоого өбөлгө түзгөн, окумуштууларды, искусство ишмерлерин, спортчуларды жана маданият өкүлдөрүн бириктирген маанилүү эл аралык платформа экенин белгиледи.
Ошондой эле бай көчмөн мурастын сакталышы аны жөн гана тааныштыруу менен чектелбестен, илимий изилдөөлөрдү жүргүзүү, салттуу билимдерди сактоо жана маданий мурасты келечек муундарга өткөрүп берүү багытындагы туруктуу кызматташтык менен коштолууга тийиш экени белгиленди. Ушуга байланыштуу Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары түрк дүйнөсүндөгү маданий кызматташтыкты тереңдетүү үчүн маанилүү мүмкүнчүлүктөрдү түзөрү баса белгиленди.
Панелдик сессиянын тең-модератору катары сөз сүйлөгөн Фонддун өкүлү Нури Аксу уюмдун ишмердүүлүгү жана масштабдуу долбоорлору тууралуу маалымат берди.
Панелдик сессиянын жүрүшүндө Фонддун маанилүү долбоорлорунун бири – түрк дүйнөсүнүн маданий мурастарынын «Түрк дүйнөсүнүн маданий коду» аттуу каталогу да тааныштырылды. Каталог түрк элдеринин материалдык жана материалдык эмес маданий мурастарынын байлыгын жана ар түрдүүлүгүн, ошондой эле кылымдар бою аларды бириктирип келген жалпы руханий баалуулуктарды чагылдырары белгиленди. Долбоор ошондой эле Бирдиктүү түрк мурастарынын тизмесин түзүү жолундагы маанилүү алгачкы кадам катары бааланды.
Панелдик сессиянын маанилүү учурларынын бири – «Түрк дүйнөсүнүн маданий коду» каталогун даярдоого салым кошкон адистерди Түрк маданияты жана мурасы фонду тарабынан сыйлоо болду. Долбоорду ишке ашырууга кошкон баалуу салымы үчүн Кыргыз Республикасынын ЮНЕСКО иштери боюнча Улуттук комиссиясынын башкы катчысы Сабира Солтонгелдиева, Комиссиянын кеңешчиси, Борбордук Азия университетинин Маданий мурас жана гуманитардык илимдер бөлүмүнүн директорунун орун басары Айбек Самаков, ошондой эле «Айгине» маданий-изилдөө борборунун өкүлү Чолпонай Усубалиева-Грищук Фонд тарабынан сыйланды.
Панелдик талкуулардын жүрүшүндө жалпы түрк маданий мурасынын аймактык кызматташтыкты жана маданий туруктуулукту бекемдөөдөгү ролу белгиленип, аны сактоо жана келечек муундарга өткөрүп берүү максатында илимий жана институционалдык өз ара аракеттенүүнү кеңейтүүнүн маанилүүлүгү баса белгиленди.
Конференциянын ачылышынын алкагында Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик катчысы Арслан Койчиев Курманжан Датканын атындагы Көчмөн цивилизацияларынын музейине барды. Ал Махмуд ал-Кашгаринин «Диван лугат ат-түрк» эмгегине арналган, Түрк маданияты жана мурасы фондунун колдоосу, ошондой эле TİKA жана Түрк дүйнөсү фондунун каржылык колдоосу менен түзүлгөн экспозициялык зал менен таанышты. Аталган экспозициялык залдын расмий ачылышы азырынча боло элек. Экспозициялык зал Кыргыз Республикасынын Биринчи айымы Айгүл Жапарованын демилгеси жана жетекчилиги астында түзүлгөн.
Белгилей кетсек, Түрк маданияты жана мурасы фонду Кыргызстандын бай тарыхый-маданий мурасын сактоого багытталган бир катар маанилүү долбоорлорду колдоп келет. Атап айтканда, Фонддун демилгеси жана колдоосу менен көрүнүктүү кыргыз акыны Алыкул Осмоновдун үй-музейи реставрацияланган. Ошондой эле Кызыл-Жар аймагында жайгашкан Караханийлер дооруна таандык байыркы шаар калдыктарын сактоо жана реставрациялоо иштерине салым кошулган.
Мындан тышкары, Фонд Кыргызстанда жалпы түрк мурасын изилдөөгө, жарыялоого, жайылтууга жана аны жаш муундарга өткөрүп берүүгө багытталган бир катар башка долбоорлорду да ишке ашырды.
